Sześć wieków historii
Najstarsze wzmianki o Udryczach sięgają początku XV wieku. Przez kolejne stulecia majątek przechodził przez ręce wielu rodów, był świadkiem wielkich historii i lokalnych dramatów, by dziś ponownie stać się miejscem otwartym dla gości.
Od Udryckich do Kickich
Historia Udrycz zaczyna się co najmniej na początku XV wieku. Przez następne stulecia majątek przechodził pomiędzy rodami, których nazwiska zapisały się w historii tych ziem.
Ponad trzy stulecia jednego rodu
Najstarsze wzmianki o Udryczach pochodzą z początku XV wieku, gdy wieś należała do Wincentego z Udrycz, pieczętującego się herbem Nałęcz. Ród Udryckich władał tymi ziemiami przez ponad trzysta lat — aż do połowy XVIII wieku, kiedy na Karolu Udryckim wygasła męska linia rodu.
Majątek trafił następnie na krótko w ręce Zamoyskich, a przed 1761 rokiem nabył go Antoni Stanisław Deboli. W 1786 roku Udrycze należały już do rodziny Wisłockich.
Pod koniec XVIII wieku dobra przeszły w ręce Józefy Szydłowskiej, która wniosła je w posagu Onufremu Kickiemu. Po jej śmierci w 1823 roku majątek odziedziczyły dzieci: Teresa, Ludwik i Józefa — wkrótce jedyną właścicielką została Teresa Kicka.
Teresa Kicka i książę Józef Poniatowski
Historia, w której źródła spotykają się z rodzinną pamięcią i legendą.
Z postacią Teresy Kickiej, wieloletniej pani na Udryczach, wiąże się najbardziej romantyczna opowieść w dziejach majątku. Jej brat Ludwik był adiutantem księcia Józefa Poniatowskiego — i to za jego sprawą słynąca z urody Teresa została przedstawiona księciu.
Oboje mieli zapałać do siebie uczuciem i przyrzec sobie wieczną miłość, a Udrycze stały się miejscem ich spotkań. Miejscowa tradycja przechowuje nawet legendę, według której para wzięła potajemny ślub.
Po śmierci księcia w nurtach Elstery Teresa Kicka nigdy nie wyszła za mąż. Jak przekazują źródła, zabroniła swoim poddanym płacić podatków i korespondować z władzami rosyjskimi — sama zaś do końca życia nie utrzymywała z nimi kontaktów.
Zawadzcy — gospodarze i społecznicy
Po śmierci Teresy Kickiej majątek rozpoczął nowy rozdział. W 1872 roku Udrycze trafiają do Ignacego i Marii Zawadzkich, którzy nie tylko odnawiają pałac, ale pozostawiają po sobie również ważny ślad społeczny.
Nowe życie majątku
Po śmierci Teresy Kickiej w 1872 roku majątek został zlicytowany. Kupił go Bolesław Klepaczewski, który jeszcze w tym samym roku odsprzedał Udrycze Ignacemu i Marii Zawadzkim.
Nowi właściciele wyremontowali i przebudowali podupadły pałac. Okres ich gospodarowania stał się również czasem rozwoju całego majątku.
Wraz z czterema córkami poświęcała się nauczaniu i wychowaniu dzieci okolicznych włościan — mimo represji, którymi władze rosyjskie odpowiadały na tę działalność.
Była to więc nie tylko historia właścicieli ziemskich, lecz także ludzi zaangażowanych w życie lokalnej społeczności.
Wojny, szkoła i wysiedlenia
Dwudziesty wiek przyniósł Udryczom wojny, zmianę funkcji majątku i dramat wysiedleń. Pałac, który wcześniej był siedzibą ziemiańską, stał się szkołą i pozostał nią przez dziesięciolecia.
Front na Zamojszczyźnie
Pod koniec sierpnia 1. Armia Konna Siemiona Budionnego oblegała Zamość, a 31 sierpnia została pokonana pod pobliskim Komarowem. Okoliczne wsie odczuły przemarsz i odwrót wojsk.
Szkoła we dworze
Po rozparcelowaniu majątku Zawadzcy sprzedali go gminie Stary Zamość z przeznaczeniem na szkołę powszechną.
Aktion Zamość
Mieszkańcy Udrycz zostali wysiedleni, a w ich gospodarstwach osiedlono niemieckich kolonistów.
Wysiedlenia Zamojszczyzny
Podczas drugiej wojny światowej Zamojszczyzna, znana z żyznych czarnoziemów, została wybrana przez niemieckiego okupanta jako pierwszy obszar kolonizacji w Generalnym Gubernatorstwie.
W nocy z 27 na 28 listopada 1942 roku od pobliskiego Skierbieszowa rozpoczęła się Aktion Zamość — brutalna akcja wysiedleńcza, która trwała do sierpnia 1943 roku.
Akcja dotknęła ponad 100 tysięcy osób, w tym około 30 tysięcy dzieci, znanych dziś jako Dzieci Zamojszczyzny.
Losu tego nie uniknęły również Udrycze. Mieszkańców wypędzono, a w ich gospodarstwach osiedlono niemieckich kolonistów.
Już w grudniu 1942 roku właśnie tutaj polskie podziemie przeprowadziło jedną z pierwszych akcji zbrojnych przeciwko osadnikom — początek oporu, który na Zamojszczyźnie przybrał wyjątkowo intensywną formę.
Od zapomnienia do odrodzenia
Wpis do rejestru zabytków nie zatrzymał postępującej degradacji majątku. Gdy zespół trafił w prywatne ręce, część zabudowań znajdowała się na granicy katastrofy budowlanej.
Oficyna w rejestrze
XVII-wieczna oficyna zostaje wpisana do rejestru zabytków.
Cały zespół pod ochroną
Do rejestru dołączają pozostałe obiekty zespołu wraz z parkiem. Ochroną konserwatorską objęto łącznie 7,5 hektara.
Zespół wymagający ratunku
Gdy majątek trafia w prywatne ręce, oficyna jest w stanie ruiny i grozi katastrofą budowlaną. Zaniedbany park ma niemal całkowicie zarośnięte główne aleje, staw jest zamulony, a teren porastają dzikie krzewy i chwasty.
Przywracanie dawnej świetności
Rozpoczyna się remont zespołu. Odrestaurowano dom rządcy, a barokową oficynę uratowano od zagłady i przystosowano do przyjmowania gości.
Po dziesięcioleciach szkoły, zaniedbania i powolnej degradacji dawna rezydencja ziemiańska zaczęła odzyskiwać swoje miejsce.
Historia nadal jest tutaj obecna
Dziś cały teren Dworu Udrycze zajmuje około 7 hektarów. Zachowany układ zabudowań i historycznego parku pozwala nadal odczytać, jak przez stulecia funkcjonowała dawna ziemiańska rezydencja.
Pałac
Do pałacu prowadzi dawny podjazd zakończony owalnym wjazdem. Budynek przez wiele dziesięcioleci mieścił szkołę podstawową, która działała tutaj jeszcze do 2010 roku.
Oficyna
Po prawej stronie osi podjazdu stoi barokowa oficyna. Jej bliźniaczy budynek, znajdujący się niegdyś po przeciwnej stronie pałacu, nie zachował się do naszych czasów.
Kaplica
Naprzeciwko pałacu wznosi się kaplica — dawny zbór ariański z przełomu XVI i XVII wieku. W XX stuleciu była użytkowana również jako kościół parafialny.
Dom rządcy
Nieco dalej, na wschód od oficyny, za trawnikiem z pozostałościami starego sadu, stoi XIX-wieczny dom rządcy — jeden z odrestaurowanych elementów zespołu.
Park założono w XVIII wieku, a na początku XIX stulecia przekształcono go w romantycznym stylu angielskim. Do dziś zachowały się elementy dawnego układu — m.in. historyczny podjazd, aleja jesionowa od południa, aleja lipowa od północy oraz łukowaty szpaler kasztanowców za kaplicą.
Poznaj park i arboretumHistoria zatoczyła koło: dawna rezydencja ziemiańska znów przyjmuje gości.
Nie tylko przeczytaj historię. Zamieszkaj w niej.
Po sześciu wiekach, wojnach, latach szkoły, zaniedbania i odbudowy dawna rezydencja ziemiańska znów przyjmuje gości. Przyjedźcie do Udrycz i poznajcie to miejsce nie tylko z opowieści.
Rezerwuj bezpośrednio
Najlepsze warunki rezerwacji, bez pośredników i z bezpośrednim kontaktem z Dworem.